تعریف پارادایم از نظر کوهن

0
688

“پارادایم” از کلمه یونانی “پارادیگما” گرفته شده است و در اصل واژه‌ی افلاطونی است و تغییر شکل یافته‌ی کلمه‌ی “مُثُل” بعدها توسط مترجمان است. امروزه به معنای یک جهان‌بینی و نظریه‌ی کلی است که انسان راجع به قلمروئی از هستی دارد و با توجه به آن نظریه به تفحص و بررسی جزئیات درون آن قلمرو می‌پردازد.[3] کوهن مفهوم پارادایم را در کتاب “ساختار انقلاب‌های علمی”(1962) بکار برد و آن را به این صورت تعریف می‌کندکه پارادایم عبارت است از «دستاوردهای علمی به صورت عمومی پذیرفته شده‌ای، که برای مدتی به وسیله‌ی کارورزان آن رشته، به‌عنوان مدلی برای حل مسائل رشته‌ی مزبور به کار گرفته می‌شوند.»[4]

بطورکلی تعاریف فوق، پارادایم را چهارچوبی برای حل مسئله و معما می‌دانند که فعالیت‌های دانشمند را در همین چهارچوب، برای مفهوم‌پردازی مسائل خاص سامان می بخشد.

مراحل شکل‌گیری پارادایم:

کوهن با طرح مفهوم کلیدی پارادایم، روش واحدی را که تجربه‌گرایان به آن اعتقاد داشتند، به چالش کشید. وی در این‌باره اظهار کردند که هر پارادایم روش خاصی دارد.

کوهن پارادایم را در ارتباط با انقلاب علمی مطرح می‌کنند و می‌گویند با هر انقلاب پارادایم جدیدی بوجود می‌آید که متفاوت با پارادایم قبلی است و اینکه هر پارادایم چارچوب خاص خود را دارد و قابل مقایسه با دیگری نیست. نتیجه‌ای که کوهن در تشریح این پاراگراف می‌گیرد به این شکل است که «چرخش پارادایمی را تابع هیچ قاعده‌ی عقلانی ندانسته و حتی تأمل و تفسیر را نیز در آن دخیل نمی‌داند.»[5] بطور خلاصه روش عقلانی در پارادایم علمی کوهن کم رنگ می‌شود.

کوهن مراحلی را که علوم از آن‌ها گذر می‌کنند در 4 مرحله می‌داند:

یکی “مرحله‌ی پیش از پارادایم” است که مکتب‌های نظری از هیچ پایبندی جامعه‌ی علمی برخوردار نیست.

دوم “مرحله‌ی پارادایمی” است که پارادایم مورد تایید علمی قرار گرفته و به‌عنوان چهارچوب اصلی حل مسائل دانشمندان است.

سوم “مرحله بحران”، که پارادایم مسلط نزد بخش مهمی از جامعه‌ی علمی با ناکامی مواجهه می‌گردد. و پارادایم‌های جدیدی ابداع و احیا می‌شود[و تنوع پارادایمی شکل می‌گیرد.]

چهارم انقلاب علمی بوجود می‌آید و پارادایم جدید مسلط می‌شود.[6] در مدل سیاسی کوهن پارادایم به جای “حکومت” است و با تغییر رژیم حاکم پارادایم جدید شکل می‌گیرد.

نتیجه:

نتیجه‌ی پارادایم در چند بند تلخیص می‌گردد:

  1. کوهن اگر چه پارادایم را برای علوم طبیعی به‌کار برد اما به علوم اجتماعی در کتاب “ساختار انقلاب‌های علمی” بی‌توجه نبوده است.
  2. واژه‌ی پارادایم از کلمه‌ی یونانی پارادیگما گرفته شده است.
  3. نظریه‌ی کوهن را می‌توان دو جور تفسیر کرد: «یکی زاویه‌ی علم عادی(مورد علاقه‌ی رفتارگرایان) که ترومن و آلموند انقلاب علمی را زمینه‌ساز گذار به آن می‌دانند، دوم زاویه‌ی انقلاب علمی(مورد علاقه‌ی سازه‌انگاران و رادیکال‌ها). مسأله‌ی اصلی را نه علم عادی بلکه انقلاب می‌دانسته و این تغییر شکل گفتمانی پیدا می‌کند.»[7]
  4. مراحل پارادایمی(پیش پارادایمی، پارادایمی، بحرانی، انقلاب علمی).
  5. پارادایم جامع‌تر از مدل است. به فرض مثال مدل تصمیم‌گیری در نظریه‌ی بازدارندگی زیر مجموعه‌ی پارادایم واقع‌گرایی است.

منابع :

[1] . کوهن، تامس؛ ساختار انقلابهای علمی، ترجمه آرام، احمد؛ تهران، سروش، 1369، ص 37

[2] . kuhn thomas

[3] . زرشناس، شهریار، واژنامه فرهنگی، سیاسی، تهران، کتاب صبح، 1383، ص 77.

[4] . معینی، جهانگیر؛ روش شناسی نظریه‌های جدید در سیاست، تهران، دانشگاه تهران، 1385، ص 43.

[5] . همان، ص 46.

[6] . افرت، اندرو؛ نگرش‌ها در جامعه شناسی سیاسی، ترجمه ابوالحسنی، رحیم؛ تهران، میزان، 1385، ص 20.

[7] . معینی، جهانگیر؛ پیشین، ص 57 و 56.

نظرات