یادگارییەکانی هونەرمەند، عەلائەدین باباشەهابی

0
299

عه‌لائه‌دینی باباشه‌هابی ساڵی ١٣١٨ی هه‌تاوی (١٩٣٩ی زایینی) له‌ گه‌ڕه‌کی” چوارباخ”ی شاری سنه‌ له‌دایک ده‌بێت.
کاکه‌ عه‌لا باباشه‌هابی، نه‌وه‌ی سترانبێژی ناودار “سه‌ی عەلی ئەسغەری کوردستانی” هه‌ر له‌ ته‌مه‌نی ٧ ساڵانه‌وه‌ که‌ ده‌نرێته‌ به‌ر خوێندن،‌ ئاشنای جیهانی موسیقا ده‌بێت. ساڵی ١٣٣٥ (١٩٥٦)به‌ سروودی “ئه‌ی وه‌ته‌ن” له‌ ڕادیۆ سنه‌ به‌ فه‌رمی ڕوو ده‌کاته‌ دونیای گۆرانی و ساڵی ١٣٤٦ (١٩٦٧)ڕێی تاران ده‌گرێته‌ به‌ر و ده‌گه‌ڵ چه‌ندین ئۆرکێسترای وه‌ک “ئۆرکێسترای کوردی، ئۆرکێسترای ڕامتین، ئۆرکێسترای له‌شکری، ئۆرکێسترای باربۆد و نه‌کیسا و ئۆرکێسترای فه‌رهه‌نگ و هونه‌ر” ئاشنایه‌تی په‌یدا ده‌کات. پاش تێپه‌ڕاندنی چه‌ندین خولی کورت به‌لای هونه‌رمه‌ندانی ناسراوی ئێرانیی‌ وه‌ک “فه‌رهادی فه‌خره‌دینی و مه‌حموودی که‌ریمی”‌ یه‌وه‌ زێتر به‌ ناخی موسیقادا ڕۆده‌چێت .
عه‌لائه‌دینی باباشه‌هابی سه‌ره‌تا به‌ یه‌ک دڵ و به‌ یه‌ک گیان ڕوو ده‌کاته‌ دونیای موسیقا و وه‌رزش و به‌هره‌ و تواناکانی له‌و دوو بواره‌دا ده‌رده‌خات. خوێندنی سه‌ره‌تایی هه‌ر له‌ شاری سنه‌ کۆتایی پێ دێنێت. له‌ خولی دواناوه‌ندی دا ده‌بێت که‌ بانگهێشتی ڕادیۆ سنه‌ ده‌کرێ و ده‌گه‌ڵ زیره‌کی نه‌مر و باوکی کامکاران ده‌که‌وێته‌ هاوکاری. به‌ گۆرانی” ساقی سه‌رووی باڵات” ناوی ده‌که‌وێته‌ سه‌رزاران . ئه‌و ده‌مه‌ ته‌مه‌نی عه‌لای هونه‌رمه‌ند ١٥ ساڵان ده‌بێت. عه‌لائه‌دینی باباشه‌هابی مامۆستای ئه‌ده‌ب و تۆره‌ی فارسی ده‌بێت و زمانی عه‌ره‌بی له‌ خوێندنگه‌ و قوتابخانه‌دا به‌ قوتابییان ده‌ڵێته‌وه‌ به‌ڵام دواتر که‌ ڕوو ده‌کاته‌ تاران، زۆر زێتر به‌ره‌و دونیای موسیقا ده‌کشێ و ئاشنا ده‌بێت به‌ زۆر هونه‌رمه‌ندی ناودار. بۆ خۆی ده‌ڵێ، ساڵی ١٣٤٦ (١٩٦٧)ڕووم کرده‌ تاران و ده‌روازه‌ی مۆسیقام له‌ ڕوو کرایه‌وه‌ وچه‌ندین خولی موسیقام تێپه‌ڕاند. “ئه‌ی وه‌ته‌ن” و “گوڵئه‌ندام ” ده‌چنه‌ ڕیزی یه‌که‌مین ستران و به‌رهه‌مه‌کانی ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ که‌ میلۆدییه‌که‌یان مامۆستا حه‌سه‌نی کامکار دایناوه‌. دواتر “نامه‌وێ بۆ چیمه‌ ئاهه‌نگ ، به‌زم و ڕه‌زمی سه‌رچنار” هه‌ڵبه‌ستی شاعیری ناودیاری کورد “ئه‌حمه‌د هه‌ردی” پێشکه‌ش به‌ خه‌رمانه‌ی گۆرانی کوردی ده‌کات. عه‌لای هونه‌رمه‌ند بۆ ماوه‌ی پتر له‌ ٥٠ ساڵ بێوچان خزمه‌تی گوڵجاڕی گۆرانی کوردی ده‌کات. بۆ خۆی ده‌ڵێ، ته‌نیا نزیکه‌ی پێنج- شه‌ش گۆرانی له‌ سنه‌ خوێندووه‌ و دواتر له‌ تاران هه‌گبه‌ی هونه‌ری زه‌نگینتر ده‌بێت.
له‌ تاران دا ده‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌ندی ناوداری کورد “مه‌زهه‌ری خالقی” ئاشنا ده‌بێت. نزیکه‌ی ساڵانی ١٣٤٦ هه‌تا ١٣٥٥(١٩٦٧ هه‌تا ١٩٧٦) له‌ نزیکه‌وه‌ ئاگاداری کاروباری هونه‌ریی یه‌کدی ده‌بن. عه‌لا باباشه‌هابی هه‌روه‌ها ئه‌ڵێ ،ئه‌رچی پاش کۆچی دوایی باپیری”سه‌ی عەلی ئەسغەری کوردستانی” له‌دایک بووه‌ به‌ڵام کارتێکه‌ری ده‌نگه‌که‌ی باپیری له‌سه‌ره‌ و ده‌بێژێ هه‌ر به‌ ئه‌شقی ئه‌وه‌ که‌ زیندووه‌. ئه‌رچی بڕوای به‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ سه‌ی عەلی ئەسغەر ته‌نیا یه‌کێکه‌ و ئیدی دووباره‌ نابێته‌وه‌ بۆیه‌ له‌ دونیای گۆرانیی کوردی دا دووی ستایل و شێوازه‌که‌ی باپیری ناکه‌وێ و به‌ گوێره‌ی مه‌ودای ده‌نگی خۆی درێژه‌ به‌ کاری هونه‌ریی ده‌دات.
ئه‌وین به‌رامبه‌ر موسیقا له‌ ناخی ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌دا ده‌بێت بۆیه‌ تا دواده‌می ژین سه‌ره‌ڕای دۆخی سه‌ختی ژیان و گوزه‌ران له‌ گه‌وره‌ شارێکی وه‌ک تاراندا دابڕانی له‌و جیهانه ‌نابێت. له‌ ژیانی هونه‌ریی دا خۆی به‌ قه‌رزباری” یۆسف زه‌مانی” ده‌زانێ . له‌و لاشه‌وه‌ هونه‌رمه‌ندانی میناک “فه‌رهادی فه‌خره‌دینی، فه‌ره‌یدوون ناسری و مورته‌زا حه‌نانه‌” و ده‌یان هونه‌رمه‌ندی دی ده‌ستی ده‌گرن و یارمه‌تی ده‌ده‌ن هه‌تا هونه‌ره‌که‌ی زێتر باڵا بکات. به‌رهه‌می ته‌مه‌نێک کاری هونه‌ری عه‌لائه‌دینی باباشه‌هابی نزیکه‌ی ٢٠٠سترانه‌‌ که‌ ٥٠ گۆرانی پێش شۆڕش وتوون.
به‌رامبه‌ر ده‌ست نیشانکردنی شێعر بۆ گۆرانییه‌کانی زۆر هه‌ستیاره‌ و هه‌ڵبه‌ستێک ناخی نه‌ورووژێنێ، ڕووی تێ ناکات. بۆ گۆرانییه‌کانی ڕوو ده‌کاته‌ شێعری شاعیرانی ناوداری وه‌ک “مه‌وله‌وی تاوگۆزی، وه‌فایی ،تایه‌ربه‌گی جاف ،گۆران ، ئه‌حمه‌د هه‌ردی،سواره‌ی ئێلخانیزاده‌ ،عوسمان ئه‌حمه‌دی” وده‌یان هۆزان و شاعیری دی کورد. فۆلکلۆری زه‌نگینی کوردیش ده‌ورێکی تایبه‌ت له‌ ناو دونیای گۆرانی ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌دا ده‌بینێت.
عه‌لای هونه‌رمه‌ند پتر له‌ ٥٠ ساڵ هاریکاری ڕادیۆ و ته‌له‌ڤزیۆنی ئێران ده‌کات و له‌ به‌شی کوردیی ڕادیۆ و ته‌له‌ڤزیۆندا ده‌یان به‌رنامه‌ و ستران تۆمار ده‌کات. ساڵه‌های ساڵ له‌ ڕادیۆ کوردیی تاراندا له‌ به‌شی “چیرۆکی شه‌و” دا وه‌ک ئه‌کته‌ر و ده‌ورگێڕ ده‌ور ده‌بینێ و توانای خۆی له‌و بواره‌دا تاقی ده‌کاته‌وه‌. ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ هه‌ر به‌وه‌نده‌ ناوه‌ستێت‌ و دوابه‌دوای دامه‌زرانی ته‌له‌ڤزیۆنی کوردیش ڕوو له‌ لایه‌نێکی دی کاری هونه‌ری ده‌کات و خزمه‌تی هونه‌ری دۆبلاژی کوردی ده‌کات.
به‌ڵام عه‌لای هونه‌رمه‌ند هه‌روه‌ک نه‌مر “عه‌باسی که‌مه‌ندی” له‌ ناو جه‌ماوه‌ردا زێتر به‌ سترانبێژ ناسراوه‌. هه‌تا ئێستاش چه‌ندین به‌رهه‌می به‌ شێوه‌ی کاسێت، سێدی و ئه‌لبۆم بڵاو کردۆته‌وه‌. “هاوڕازی دڵ، شنه‌ی به‌ربه‌یان، باده‌ی گوویا، پایزه‌، سیروان، واز بێنه‌ و سه‌حه‌رگا” ناوی چه‌ند ئه‌لبۆمی ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ دێنه‌ ئه‌ژمار. عه‌لائه‌دینی باباشه‌هابی له‌ چه‌ندین وڵاتی جیهان هه‌روه‌ک “سوید، به‌ریتانیا، ئه‌ڵمانیا، به‌لژیک، ئۆتریش” و گه‌لێک وڵاتی تردا کۆنسێرتی گێڕاوه‌. هه‌روه‌ها له‌ هه‌رێمی کوردستانیش چه‌ندین به‌رنامه‌ی هونه‌ری به‌ڕێوه‌ بردووه‌. له‌ زۆربه‌ی شار و باژێڕه‌کانی کوردستاندا ئاهه‌نگی هونه‌ری گێڕاوه‌.
“خه‌نه‌به‌ندان، جێژووانی جاران، تۆ ئه‌ی په‌ری، سروه‌ی ئاوات، جیلوه‌ی دیدار، هه‌ورامان، به‌هاری شادی، شنه‌ی به‌ربه‌یان، نه‌سیمی بادی نه‌ورۆزی، سه‌وزه‌ڵێ، ته‌ماشای تۆ، به‌ ئاسمانه‌وه‌ ئه‌ستێره‌م دیوه‌، ئه‌ی ئاوێنه‌ی دڵبه‌ری، چاوت ڕه‌شه‌ دڵدار، ئه‌ی وه‌ته‌ن، نم نم بارانه‌، گوڵه‌ به‌ بانانه‌وه‌‌، مه‌گری، تووخوا زوڵفت لاده‌، کۆچ، وه‌یلان و وێڵه‌ن” ته‌نێ ناوی چه‌ند گۆرانییه‌کی ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ دێنه‌ ئه‌ژمار.
عه‌لا باباشه‌هابی به‌ درێژایی ساڵانی کاری هونه‌ری زۆر مامۆستا هاوکاری بوونه‌ ،”حه‌سه‌ن و حسێن یۆسف زه‌مانی، محه‌ممه‌دی عه‌بدولسه‌ومه‌دی و سوهه‌یل ئه‌یوانی” ته‌نیا ناوی چه‌ند موزیکزانی کورد دێنه‌ ئه‌ژمار که‌ خزمه‌تی هونه‌ریی ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌یان کردووه‌. هه‌روه‌ها “کامکاره‌کان و عه‌نده‌لیبی”یه‌کانیش خزمه‌تی هونه‌ره‌که‌ی عه‌لائه‌دینی باباشه‌هابییان کردووه‌. ژیانی هونه‌ری عه‌لائه‌دینی باباشه‌هابی دابه‌ش ده‌کرێت به‌ سێ قۆناخ. قۆناخی یه‌که‌م، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ده‌سپێکی کاری هونه‌ریی له‌ سنه‌دا که‌ پێی به‌ دونیای گۆرانی کوردی ده‌کرێته‌وه‌.
له‌ دووه‌م قۆناخدا به‌ شێوه‌یه‌کی قووڵتر ئاوێته‌ی ‌ دونیای گۆرانی ده‌بێت که‌ مێژووی ئه‌م قۆناخه‌ ڕووی له‌ چالاکیی هونه‌ریی هونه‌رمه‌ند له‌ شاری “تاران”ه‌ که‌ دیرۆکی ئه‌م دوو قۆناخه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌رده‌می پێش سه‌رکه‌وتنی شۆڕش.
سێیه‌م‌ قۆناخ له‌ کاری هونه‌ریی عه‌لائه‌دینی باباشه‌هابی ڕووی له‌ چالاکیی هونه‌ریی ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ پاش سه‌رکه‌وتنی شۆڕشه‌.
یه‌کێک‌ له‌ خاڵه‌ ئه‌رێنییه‌کان له‌ کارنامه‌ی هونه‌ریی عه‌لائه‌دینی بابا شه‌هابی هونه‌رمه‌نددا ئه‌وه‌یه‌ توانای خۆی له‌ چڕینی ستران به‌ سێ دیالێکت و زاراوه‌ی زمانی کوردی”کورمانجی ناوه‌ڕاست، ژووروو و هه‌ورامی” تاقی ده‌کاته‌وه‌. لایه‌نێکی دیکه‌ی چالاکیی هونه‌ریی پاش شۆڕش ڕووی له‌ سروود و سترانی ئایینییه‌ که‌ له‌و بواره‌دا خاوه‌نی چه‌ند ستران و سروودێکه‌.
هه‌ر سه‌باره‌ت به‌ کاکه‌ عه‌لای هونه‌رمه‌ند پێویسته‌ ئیشاره‌ت به‌و خاڵه‌ش بدرێت که‌ ڕۆحێکی لێوانلێو له‌ گۆرانی به‌سه‌ر هه‌موو سات و کاتێکی ژیانیدا زاڵ بوو، بۆ نموونه‌ ئه‌م هه‌سته‌ شه‌یدایانه‌ به‌رامبه‌ر گۆرانی کوردی له‌ کاتی ده‌ورگێڕان “کاری چیرۆک و دۆبلاژ”دا هه‌موو ناخی ته‌نیبوو. هه‌رده‌م ڕۆحی ئاوێته‌ به‌ سترانی کوردی و شه‌یدابوونی گۆرانی کوردی به‌سه‌ر گیان و ناخی عه‌لائه‌دینی باباشه‌هابی دا زاڵ بوو. ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ له‌ ماوه‌ی ساڵانی کاری هونه‌ریی جگه‌ له‌ سترانی کوردی، به‌ زمانی فارسیش گۆرانی وتووه‌ و لایه‌نێکی دیکه‌ی توانای خۆی ده‌رخستووه‌.
عه‌لائه‌دینی باباشه‌هابی، نه‌وه‌ی گه‌وره‌ هونه‌رمه‌ندی کورد” سه‌ی عەلی ئەسغەری کوردستانی” ڕۆژی پێنج شه‌ممه‌ ٥ی پووشپه‌ڕی ١٣٩٣ی هه‌تاوی(٢٦ی ژوه‌نی ٢٠١٤ی زایینی) له‌ ته‌مه‌نی ٧٥ ساڵان به‌ نه‌خۆشیی دڵ له‌ نه‌خۆشخانه‌یه‌کی شاری تاراندا بۆ هه‌میشه‌ ماڵئاوایی له‌ ژیان کرد و به‌رهه‌مه‌کانی به‌ یادگار بۆ به‌جێ هێشتین. ته‌رمی ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ له‌ ئارامستانی به‌هه‌شتی محه‌ممه‌دیی شاری سنه‌دا ئه‌سپه‌رده‌ی خاکی نیشتمان کرا.
 

سه‌رنج و كۆمێنت

كۆمێنت